Rok 2026 jest dla działów HR jednym z bardziej wymagających w ostatnich latach. Część zmian już obowiązuje (nowy staż pracy, kontrole PIP, wyższe kary), część wejdzie w życie tuż przed końcem roku lub w 2027 r. Poniżej znajdziesz przegląd najważniejszych nowelizacji, stan prawny na 30 września 2026 r. oraz praktyczną listę działań.
1.Nowy staż pracy: zlecenia i działalność gospodarcza też się liczą
Nowelizacja Kodeksu pracy rozszerzyła katalog okresów wliczanych do stażu. Do stażu wlicza się m.in. prowadzenie działalności gospodarczej, umowy zlecenia, umowy agencyjne i umowy o świadczenie usług, a także udokumentowaną pracę zarobkową za granicą. Zmiana obowiązuje dwuetapowo: od 1 stycznia 2026 r. w sektorze publicznym oraz od 1 maja 2026 r. u prywatnych pracodawców.
Dlaczego to ważne: od stażu zależą wymiar urlopu, dodatki stażowe, nagrody jubileuszowe i długość okresu wypowiedzenia. Pracownicy mają 24 miesiące na dostarczenie dokumentów potwierdzających wcześniejsze okresy pracy, a ZUS wydaje zaświadczenia wyłącznie elektronicznie przez eZUS.
Co zrobić: przygotuj wzór wniosku i procedurę weryfikacji dokumentów, zaktualizuj ewidencję urlopową i uprzedź pracowników o terminie na złożenie dokumentów.
2.Jawność wynagrodzeń: pierwszy etap działa, reszta jeszcze nie
To temat, wokół którego narosło najwięcej nieporozumień.
Co już obowiązuje (od 24 grudnia 2025 r.): pracodawca musi podać kandydatowi wysokość wynagrodzenia lub widełki w ogłoszeniu lub najpóźniej przed rozmową kwalifikacyjną. Nie wolno pytać o wcześniejsze zarobki, a nazwy stanowisk i treść ogłoszeń muszą być neutralne płciowo.
Czego jeszcze nie ma: dyrektywa UE 2023/970 miała być wdrożona do 7 czerwca 2026 r., ale projekt ustawy UC127, który ma wprowadzić pozostałe obowiązki, nie został jeszcze uchwalony. Według projektu ustawa ma wejść w życie w terminie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli realnie dopiero w 2027 r. Projekt obejmuje m.in. prawo pracownika do informacji o zasadach wynagradzania, wartościowanie stanowisk, zakaz klauzul poufności płacowej i raportowanie luki płacowej, z różnymi terminami zależnymi od wielkości firmy.
Co zrobić: nie czekaj na ustawę. Zrób audyt siatki płac, opisz kryteria wynagradzania (umiejętności, wysiłek, odpowiedzialność, warunki pracy) i sprawdź, czy ogłoszenia rekrutacyjne spełniają już obowiązujące wymogi.
3.Cyfryzacja dokumentów kadrowych i nowy termin wypłaty ekwiwalentu
Od 27 stycznia 2026 r. obowiązuje nowelizacja z 4 grudnia 2025 r. W wielu miejscach Kodeksu pracy zamiast „formy pisemnej" wprowadzono postać papierową lub elektroniczną. Zmiana jest efektem prac zespołu ds. deregulacji i upraszcza m.in. składanie wniosków pracowniczych.
Zmieniły się też zasady wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop: co do zasady terminem wypłaty ekwiwalentu jest dzień wypłaty wynagrodzenia ustalony zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy. Jeśli ten dzień wypada w dzień wolny, wypłata następuje dzień wcześniej.
Co zrobić: sprawdź, które wnioski i oświadczenia możesz już przyjmować elektronicznie, zaktualizuj regulaminy i wzory dokumentów oraz skoryguj harmonogram list płac przy rozwiązywaniu stosunku pracy. Pamiętaj, że niektóre czynności nadal wymagają formy pisemnej.
4.PIP, pozorne B2B i wyższe kary (od 8 lipca 2026 r.)
Od 8 lipca 2026 r. obowiązują nowe zasady kontroli Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektorzy mogą prowadzić część czynności zdalnie, korzystać z elektronicznej dokumentacji oraz szerzej wymieniać informacje z ZUS i KAS. PIP zyskała narzędzia do kwestionowania pozornych umów zlecenia i kontraktów B2B, a katalog wykroczeń rozszerzono o obchodzenie przepisów dotyczących umów cywilnoprawnych.
Jednocześnie wzrosły kary: grzywna za naruszenia przepisów wynosi teraz od 2 tys. do 60 tys. zł (wcześniej 1–30 tys. zł), a przy powtórzeniu wykroczenia w ciągu dwóch lat może sięgnąć 90 tys. zł. Szczególnej uwagi wymaga regulamin pracy: powinien jasno wskazywać system i rozkład czasu pracy, a niektórych rozwiązań (np. systemu pracy weekendowej czy skróconego tygodnia pracy) nie da się wprowadzić samym regulaminem.
Co zrobić: przejrzyj umowy cywilnoprawne i kontrakty B2B pod kątem cech stosunku pracy (podporządkowanie, stałe godziny, brak samodzielności). Sprawdź regulamin pracy i ewidencję czasu pracy.
5.Dyskryminacja przez skojarzenie i przez założenie (od 5 listopada 2026 r.)
To zmiana, która wejdzie w życie już za kilka tygodni. Od 5 listopada 2026 r. Kodeks pracy rozszerzy definicję dyskryminacji o dyskryminację przez założenie, czyli z powodu cechy błędnie przypisanej pracownikowi, oraz przez skojarzenie, wynikającą z jego powiązania z inną osobą.
Zadośćuczynienie dla pracownika ma wynosić co najmniej 4806 zł, a przy wielokrotnym naruszeniu co najmniej 14 418 zł. Pracodawcy będą też zobowiązani do systematycznej prewencji i reagowania na nierówne traktowanie oraz do dostosowania regulaminów i procedur w ciągu 6 miesięcy od wejścia zmian w życie.
Co zrobić: zaplanuj aktualizację regulaminu i procedury antydyskryminacyjnej, przeszkol kadrę zarządzającą i ustal kanał zgłaszania naruszeń. Warto zacząć przed 5 listopada.
6.Płace: 4806 zł w 2026 r., 4950 zł od stycznia 2027 r.
W 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł brutto, a minimalna stawka godzinowa dla umów zlecenia 31,40 zł brutto.
Od 1 stycznia 2027 r. kwoty są już ostateczne. Rozporządzenie Rady Ministrów z 14 września 2026 r., opublikowane w Dzienniku Ustaw 15 września, ustala minimalne wynagrodzenie na 4950 zł brutto, a minimalną stawkę godzinową na 32,30 zł brutto. To wzrost o 144 zł miesięcznie, czyli o 3%. Rada Dialogu Społecznego nie wypracowała porozumienia (związki postulowały co najmniej 5200 zł), więc decyzję podjął rząd.
Wyższa płaca minimalna wpływa na dodatki, odprawy i składki. Przedsiębiorcy na pełnym ZUS odczuli od stycznia 2026 r. wzrost składek o ponad 8%.
Co zrobić: sprawdź, którzy pracownicy i zleceniobiorcy zejdą poniżej nowych progów, przygotuj aneksy do umów i przelicz koszty pracodawcy na 2027 r.
7.Zwolnienia lekarskie i ZUS
Zmiany dotyczące L4 zwiększają uprawnienia kontrolne ZUS: zakład może żądać wyjaśnień, pozyskiwać dokumenty i dokładniej weryfikować zasadność zwolnień. Doprecyzowano też definicję aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Dodatkowo Sąd Najwyższy potwierdził, że ZUS może zakwestionować podstawę zasiłku, jeśli tuż przed chorobą nastąpiła nieuzasadniona podwyżka. Podwyżki powinny więc mieć udokumentowane uzasadnienie.
8.Na horyzoncie: 2027 i kolejne obowiązki
Upały w pracy (od 11 stycznia 2027 r.): temperatura w pomieszczeniach nie będzie mogła przekraczać 35°C, a przy ciężkiej pracy na zewnątrz 32°C. Pracodawca będzie musiał reagować już po przekroczeniu 28°C (w pomieszczeniach) i 25°C (praca ciężka lub na otwartej przestrzeni).
AI Act (od 2 sierpnia 2026 r.): obowiązki dotyczą nie tylko dostawców, ale i firm korzystających z narzędzi AI, także tych używanych samodzielnie przez pracowników. Dla HR to ważne przy rekrutacji i ocenie pracowników z użyciem AI.
Czas pracy: 2026 r. ma 2008 godzin pracy, a dwa święta w soboty (15 sierpnia i 26 grudnia) obniżają wymiar czasu pracy o 8 godzin w danym okresie rozliczeniowym. Pilotaż skróconego czasu pracy nie oznacza jeszcze powszechnego 4-dniowego tygodnia.
PIT-11 i PIT-8C: planowana jest zmiana, by przekazywać je podatnikom tylko na wniosek (od 1 stycznia 2027 r.). To wciąż projekt.
Checklista: jak przygotować firmę
- 1
Audyt umów. Sprawdź umowy zlecenia i B2B pod kątem ryzyka przekwalifikowania przez PIP.
- 2
Staż pracy. Uruchom procedurę zbierania dokumentów i przeliczenia uprawnień.
- 3
Regulamin pracy i wynagradzania. Zaktualizuj system i rozkład czasu pracy oraz dodaj zapisy o równym traktowaniu.
- 4
Procedura antydyskryminacyjna. Zrób ją przed 5 listopada i zaplanuj szkolenia.
- 5
Rekrutacja. Sprawdź widełki płacowe, neutralność ogłoszeń i listę pytań na rozmowach.
- 6
Siatka płac. Opisz kryteria wynagradzania i przygotuj się na przyszłe raportowanie luki płacowej.
- 7
Budżet 2027. Uwzględnij płacę minimalną 4950 zł i stawkę 32,30 zł, składki oraz koszty dostosowawcze (BHP, upały).
- 8
Dokumenty elektroniczne. Wdróż obieg dokumentów w formie elektronicznej tam, gdzie prawo na to pozwala.
Podsumowanie
Największym ryzykiem w 2026 r. nie jest pojedyncza nowelizacja, lecz kumulacja obowiązków i wyższe kary za błędy. Firmy, które uporządkują umowy, regulaminy i system wynagrodzeń teraz, będą lepiej przygotowane na kontrole PIP i na ustawę o jawności wynagrodzeń w 2027 r.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 30 września 2026 r.
